CESARSTWO RZYMSKIE U SCHYŁKU IV WIEKU

Cesarstwo Rzymskie u schyłku IV w. n. e. obejmowało ziemie okalające Morze Śródziemne. Znalazło się ono wskutek tego całkowicie we władaniu Imperium (Marę Nostrum) i odgrywało rolę głównego szlaku komunikacyjnego, łączącego poszczególne prowincje tego państwa. Na kontynencie europejskim w posiadaniu Cesarstwa pozostawały ziemie położone na zachód od Renu i na południe od Dunaju. Poza posiadłościami kontynentalnymi, Cesarstwo władało w tym czasie znaczną częścią Brytanii. Po opuszczeniu linii Forth-Clyde, granica rzymska była tutaj zabezpieczona przez Wał Hadriana, łączący ujścia Solway i Tyne. W Azji granice Cesarstwa sięgały aż po wschodnie wybrzeże Morza Czarnego. W jego władaniu znajdowała się dolina Łaziki (Kolchida), granica zaś docierała do podnóży Kaukazu i stamtąd cofała się na zachód ku górnemu Eufratowi, aby przesunąć się z kolei nad górny Tygrys i, pozostawiając w obrębie Cesarstwa górną Mezopotamię, przeciąć środkowy Eufrat, a poprzez pustynię Syryjską dotrzeć do Morza Czerwonego na obszarze Hedżasu. W Afryce w posiadaniu Cesarstwa pozostawał Egipt po pierwszą kataraktę Nilu, a dalej ku zachodowi pas wybrzeża śródziemnomorskiego, ograniczonego na południu przez umocnienia limesu (rozbudowanych w głąb fortyfikacji granicznych) i nie zamieszkaną pustynię. Na zachodzie granica Cesarstwa docierała do Atlantyku na południe od ujścia Sebu.