LUDNOŚĆ CESARSTWA

Wysokość zaludnienia tego olbrzymiego obszaru jest w nauce przedmiotem dyskusji. Zarysowała się też duża rozbieżność poglądów w tej sprawie. Ostrożni badacze szacują liczbę mieszkańców ziem wchodzących w skład Cesarstwa Rzymskiego na schyłku III w. na co najmniej 50 min, stwierdzając równocześnie występowanie tendencji zniżkowej w następnym okresie. Stosunkowo najsilniej był zaludniony Egipt, a po nim dopiero prowincje azjatyckie, pozostałe afrykańskie i europejskie. Ludność Cesarstwa była etnicznie zróżnicowana. Latynowie i zlatynizowane plemiona Italii stanowiły mniejszość. Rozrzucone po całym obszarze państwa zaludniały w zwartej masie jedynie Półwysep Apeniński. Znaczną część Półwyspu Pirenejskiego, Galię, górną Italię, ziemie nad górnym i środkowym Dunajem po ujście Sawy oraz Brytanię zamieszkiwała ludność o znacznej przewadze elementu celtyckiego, zromanizowana w mniejszym lub większym stopniu. Nad dolnym Renem od lat kilkudziesięciu pojawiła się silna grupa germańskich Franków. Nad Zatoką Biskajską u podnóża Pirenejów przebywali iberyjscy Baskowie. Na Bałkanach zaś występowała ludność pochodzenia illiryjskiego i trackiego, a na Peloponezie — helleńskiego. Ta ostatnia zamieszkiwała również zachodnie wybrzeże Azji Mniejszej. Sąsiadowały z nią na wschodzie i południu ludy pochodzenia celtyckiego, ormiańskiego, irańskiego i semickiego. W Afryce — Egipt zamieszkiwali w zwartej masie Koptowie, a północne i zachodnie wybrzeże — plemiona berberyjskie.